Gdzie kręcono Noce i dnie? Lokacje i ciekawostki

Chcesz zobaczyć na własne oczy miejsca z „Nocy i dni”? Z tego tekstu dowiesz się, gdzie kręcono film i jak samodzielnie odnaleźć filmowe plenery. Poznasz też kulisy produkcji i kilka zaskakujących ciekawostek z planu.

Gdzie kręcono „Noce i dnie”?

Film Jerzego Antczaka powstawał przez ponad dwa lata i wymagał wielu różnorodnych plenerów. Twórcy szukali miejsc, które oddadzą atmosferę ziemiańskich dworów, zaniedbanych majątków i miasteczka Kaliniec pod zaborami. Szukali też okolic, gdzie wciąż można było znaleźć krajobrazy nieprzekształcone przez nowoczesną zabudowę.

Zdjęcia do „Nocy i dni” realizowano w kilku regionach Polski. Wykorzystano m.in. Seroczyn i okolice Siedlec, Kraków ze starym Kazimierzem, wieś Kołodziąż z malowniczym stawem, Warszawę, Pogorzel, Kołodziąż, Sokule oraz gminę Wodynie. Każde z tych miejsc „zagrało” w filmie konkretną rolę i stworzyło tło dla losów Barbary i Bogumiła Niechciców.

Serbinów – gdzie powstawały sceny z majątku?

Serbinów, czyli fikcyjny majątek Niechciców, w rzeczywistości powstawał na ziemi siedleckiej. Ekipa wybrała tereny dawnego PGR Seroczyn, gdzie zachowały się autentyczne wiejskie pejzaże. W latach 70. wieś wciąż wyglądała podobnie jak na przełomie XIX i XX wieku. Dzięki temu nie trzeba było sztucznie stylizować całego otoczenia.

W Seroczynie zbudowano specjalny filmowy dworek utrzymany w duchu epoki. Obok „zagrały” także miejscowe czworaki i zabudowania gospodarcze. Filmowy Serbinów to połączenie scenografii i prawdziwej zabudowy wsi, co dziś czuć w surowym, nieco melancholijnym klimacie tego miejsca. Choć dworek był konstrukcją filmową, to krajobraz dookoła – polne drogi, zieleń i rozproszone domostwa – tworzą bardzo spójną całość.

Kaliniec – gdzie znaleziono filmowe miasteczko?

Filmowy Kaliniec, ważne miejsce akcji powieści Marii Dąbrowskiej, nakręcono w Krakowie. Ekipa przeniosła się do dzielnicy Stary Kazimierz, który w latach 70. był mocno zaniedbany i przeznaczony do rozbiórki. To właśnie ta autentyczna, lekko podupadła zabudowa świetnie oddawała klimat prowincjonalnego miasteczka z czasów zaborów.

Władze Krakowa przesunęły termin wyburzeń o dwa lata, żeby ekipa mogła spokojnie zrealizować zdjęcia. Pozwoliło to nakręcić sceny pożaru Kaliniec w prawdziwej, niszczejącej zabudowie, bez konieczności budowania ogromnej scenografii. Stary Kazimierz stał się dzięki temu jednym z najbardziej rozpoznawalnych plenerów w historii polskiego kina, choć wielu widzów nawet nie wie, że właśnie tam rozgrywa się część filmu.

Warszawa, Pogorzel, Sokule – jakie miały znaczenie?

Zdjęcia do „Nocy i dni” kręcono także w Warszawie, Pogorzeli i Sokulu. Stolica dała ekipie dostęp do wnętrz, zaplecza technicznego oraz studiów, ale wykorzystano też wybrane obiekty miejskie. Pogorzel i Sokule, położone w centralnej Polsce, posłużyły jako dodatkowe plenery wiejskie i parkowe. Dopełniały obraz ziemiańskiego świata, który film pokazuje z wielu stron.

Dziś widz zwykle kojarzy przede wszystkim Seroczyn i Kazimierz, ale cała sieć mniejszych lokalizacji tworzy w filmie spójną geograficzną mozaikę. To dzięki nim saga o Niechcicach nie wygląda jak teatr telewizji, tylko jak rozległa, żywa przestrzeń, po której bohaterowie naprawdę się poruszają.

Gdzie jest staw z nenufarami z „Nocy i dni”?

Który kadr z „Nocy i dni” zapada w pamięć najmocniej? Dla wielu osób to scena, w której Józef Toliboski w białym garniturze wchodzi do błotnistego stawu, żeby zerwać nenufary dla Barbary. To właśnie ten moment łączy melodramatyczną historię miłosną z obrazem polskiej wsi zanurzonej w naturze.

Staw z nenufarami znajduje się w Kołodziążu, niedaleko Seroczyna. Według relacji osób odwiedzających to miejsce, zbiornik leży tuż przy drodze i nadal jest porośnięty liliami wodnymi. Lilie wodne w tym stawie wciąż kwitną, co robi ogromne wrażenie, gdy zna się film i pamięta ujęcia z Karolem Strasburgerem jako Toliboskim.

Kołodziąż – jak wygląda dziś filmowy staw?

Kołodziąż to spokojna, niewielka wieś. Staw, który „zagrał” w filmie, nie jest oznaczony wielką tablicą ani alejką z przewodnikiem. To zwykły zbiornik wodny, obok którego przejeżdża się samochodem. Właśnie w tej zwyczajności kryje się jego siła – trudno o bardziej filmowe zderzenie mitu z rzeczywistością.

Osoby, które docierają do Kołodziąża, często mówią, że widok kwitnących lilii wodnych uruchamia pamięć sceny niemal natychmiast. Wystarczy chwila, żeby przed oczami stanął obraz białego garnituru i mokrego dna stawu. To jedno z najbardziej rozpoznawalnych miejsc polskiej kinematografii, choć lokalnie bywa traktowane jak zwykły element krajobrazu.

Stawy „Noce i dnie” – jak wykorzystano legendę filmu?

Motyw stawu z nenufarami zainspirował też nazwę komercyjnego miejsca związanego z rybactwem. Pod nazwą Stawy „Noce i Dnie” funkcjonuje gospodarstwo rybackie, które łączy filmową legendę z pasją do hodowli ryb. Właściciele odwołują się do romantycznej sceny Toliboskiego i Barbary, tworząc przestrzeń dla wędkarzy i miłośników dobrej kuchni rybnej.

Z jednej strony to nawiązanie do najpiękniejszej sceny polskiego kina, z drugiej – realne gospodarstwo, które od lat dba o jakość ryb i otoczenia. Stawy stały się więc miejscem, gdzie filmowa historia styka się z codziennym życiem, a nazwa „Noce i dnie” przestaje być tylko tytułem powieści i filmu.

Seroczyn i Wodynie – jak odnaleźć ślady Serbinowa?

Seroczyn i gmina Wodynie to teren mocno związany z „Nocami i dniami”. To tutaj powstawały sceny z Serbinowa, to stąd blisko do stawu w Kołodziążu, a także do kościoła, gdzie Barbara i Bogumił biorą ślub. Gmina Wodynie określa się na tablicach jako „kraina Nocy i dni”, ale w praktyce turysta nie znajdzie wielu gotowych wskazówek.

Przy drodze do Seroczyna stoi tablica informująca o związku okolicy z filmem. Potem zaczyna się już samodzielne odkrywanie. Na miejscu nie ma rozbudowanej infrastruktury turystycznej, szlaków filmowych czy centrum informacji. Dlatego osoby, które chcą zobaczyć plener, często polegają na opisach w internecie, zdjęciach z planu i rozmowach z mieszkańcami.

Zespół pałacowo-dworski w Seroczynie

Seroczyn kryje ciekawy zespół pałacowo-dworski, który dobrze oddaje klimat ziemiańskiej Polski sprzed ponad stu lat. W skład kompleksu wchodził niegdyś pałac, starszy dwór, folwark z gorzelnią oraz park. Drewniany dwór z gankiem na czterech słupach powstał na początku XIX wieku. Gdy w późniejszym czasie powstał pałac, przeniesiono tu mieszkanie rządcy i leśniczego.

Pałac wybudował na przełomie XIX i XX wieku ówczesny właściciel majątku, Edmund Werner. Dziś zarówno pałac, jak i dwór czekają na gruntowną rewitalizację. Wejście prowadzi przez niszczejącą bramę z napisem informującym, że teren jest prywatny. To miejsce ma ogromny potencjał historyczny i filmowy, ale na razie pozostaje raczej celem dla wytrwałych pasjonatów niż masowej turystyki.

Kościół w Wodyniach – gdzie odbył się filmowy ślub?

Filmowy ślub Barbary Ostrzeńskiej i Bogumiła Niechcica nakręcono w starym, drewnianym kościele w Wodyniach. To właśnie jego wnętrze i otoczenie widzisz, gdy bohaterowie składają przysięgę małżeńską. Świątynia, z racji swojej drewnianej konstrukcji i skali, świetnie wpisuje się w realia przełomu XIX i XX wieku.

W samej miejscowości nie znajdziesz jednak rozbudowanych informacji o filmowej historii kościoła. Nie ma wystaw, specjalnych tablic wewnątrz czy folderów rozdawanych turystom. Świątynia żyje przede wszystkim jako miejsce kultu dla lokalnej wspólnoty. Filmowy ślub Niechciców jest tu bardziej dopisaną legendą niż codziennym wyróżnikiem, co nadaje Wodyniom specyficzny, dyskretny urok.

Jak powstawały „Noce i dnie”?

„Noce i dnie” powstały w 1975 roku w Zespole Filmowym Kadr. Reżyserem był Jerzy Antczak, który podjął się ekranizacji powieści Marii Dąbrowskiej. Książka opowiada losy dwóch pokoleń rodziny Niechciców, a film koncentruje się przede wszystkim na relacji Barbary i Bogumiła oraz na tle historycznym Polski pod zaborami. To saga ziemiańska, która łączy romans, dramat rodzinny i obraz przemian społecznych.

Realizacja filmu trwała ponad dwa lata. Za zdjęcia odpowiadał operator Stanisław Loth, a muzykę skomponował Waldemar Kazanecki. Jego walc stał się jednym z najbardziej rozpoznawalnych tematów muzycznych polskiego kina. W 1977 roku powstał także serial telewizyjny o tym samym tytule, który pozwolił jeszcze mocniej rozbudować wątki z powieści.

Obsada i wybory reżyserskie

W głównych rolach wystąpili Jadwiga Barańska jako Barbara oraz Jerzy Bińczycki jako Bogumił. Ich kreacje przeszły do historii polskiego kina, a sama Barańska otrzymała za tę rolę Srebrnego Niedźwiedzia na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Berlinie. Bińczycki, który zmarł w 1998 roku, dla wielu widzów do dziś pozostaje „filmowym Bogumiłem”.

Pierwotnie rola Bogumiła miała przypaść Stanisławowi Jasiukiewiczowi. Choroba uniemożliwiła mu jednak udział w produkcji. Jerzy Antczak rozważał też obsadzenie Józefa Nowaka, lecz ten pomysł również porzucił. Ostateczny wybór Jerzego Bińczyckiego zaważył na tonie całego filmu – jego spokojny, stonowany sposób gry doskonale kontrastuje z emocjonalną naturą Barbary.

Muzyka i nagrody

Słynny walc Waldemara Kazaneckiego towarzyszy wielu sekwencjom, w tym scenie zrywanych nenufarów. Melodia, grana do dziś na koncertach muzyki filmowej, stała się niemal drugim „bohaterem” tej historii. Dzięki niej widz łatwo wraca pamięcią do konkretnych kadrów, nawet po latach od seansu.

Film odniósł duży sukces w Polsce i za granicą. Zdobył Złote Lwy Gdańskie na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych, był w ścisłej czołówce filmów nominowanych do Oscara w kategorii filmu nieanglojęzycznego, a Jadwiga Barańska otrzymała Srebrnego Niedźwiedzia w Berlinie. Do połowy 1977 roku „Noce i dnie” obejrzało w Polsce ponad 21 milionów widzów, co pokazuje skalę zainteresowania. W 2015 roku Jerzy Antczak i Jadwiga Barańska dostali Diamentowe Lwy za najlepszy film i najlepszą rolę żeńską 40-lecia.

„Noce i dnie” obejrzało ponad 21 milionów polskich widzów, a film do dziś stanowi punkt odniesienia dla kolejnych pokoleń twórców i widzów.

Jak samemu odwiedzić filmowe lokacje?

Wyjazd śladem „Nocy i dni” to dobry pomysł na spokojną wycieczkę po wschodniej i południowej Polsce. Nie jest to jednak klasyczna trasa turystyczna z gotowymi mapami i tablicami. Kto wybiera się do Seroczyna, Wodynia czy Kołodziąża, musi liczyć na własną dociekliwość, rozrzucone wzmianki w internecie i pytania zadawane mieszkańcom.

W okolicach Seroczyna łatwo przegapić miejsca znane z filmu, bo nie ma tu rozbudowanej infrastruktury turystycznej. Wspomnienia osób, które odwiedzały dworek Izydory, pokazują, że nawet lokalna gastronomia nie zawsze orientuje się w tym, co można zobaczyć w sąsiedztwie. Kto jednak przygotuje się wcześniej, może ułożyć ciekawą trasę.

Planując taki wyjazd, warto uwzględnić kilka punktów trasy:

• przystanek przy tablicy „Kraina Nocy i dni” na terenie gminy Wodynie,
• spacer po Seroczynie i obejrzenie zespołu pałacowo-dworskiego z zewnątrz,
• odwiedziny w kościele w Wodyniach, gdzie kręcono ślub Barbary i Bogumiła,
• dojazd do Kołodziąża i krótki postój przy stawie z liliami wodnymi.

Osoby, które chcą połączyć filmowe wrażenia z wypoczynkiem, mogą włączyć do planu także inne miejsca:

1. Krakowski Stary Kazimierz, czyli filmowy Kaliniec, z możliwością porównania współczesnych ulic z kadrami z lat 70.,
2. Stawy „Noce i Dnie”, jeśli interesuje cię wędkarstwo i kuchnia rybna,
3. wybrane plenery podwarszawskie i mazowieckie, gdzie filmowcy kręcili sceny wiejskie i parkowe,
4. projekcję filmu lub serialu przed wyjazdem, żeby łatwiej rozpoznawać miejsca na miejscu.

Większość plenerów „Nocy i dni” nie ma rozbudowanej oprawy turystycznej, co sprawia, że odwiedzający ogląda je niemal tak, jak widziała je ekipa filmowa pół wieku temu.